W 11 okręgach Walii można już bezpłatnie wypożyczyć w bibliotece lampę do światłoterapii. Program ma pomóc osobom, którym jesienią i zimą wyraźnie spada nastrój i energia – w samej Wielkiej Brytanii z sezonowymi zaburzeniami afektywnymi (SAD) żyje ponad milion osób.

Na czym polega program

Wypożyczana skrzynka zawiera nie tylko lampę, lecz także broszurę i kurs online. Całość przygotowali badacze z uniwersytetów w Glasgow i Edynburgu, a prace sfinansowała brytyjska Rada Badań Ekonomicznych i Społecznych (ESRC). Zawartość zestawu oparto na doświadczeniach osób, które same zmagają się z SAD.

Walijska akcja to element szerszego rozszerzania projektu na cały kraj – wcześniej przez dwa lata testowano go w Szkocji. Same lampy kosztują w sprzedaży 99 funtów, choć na rynku są też tańsze modele. Zestawy są dostępne w bibliotekach m.in. w Cardiff, Swansea, Wrexham, Newport, Powys, Conwy, Merthyr Tydfil, Caerphilly, Neath Port Talbot, Blaenau Gwent i Vale of Glamorgan.

Hester Parr z Uniwersytetu w Glasgow podkreśla, że rozwiązanie działa poza systemem opieki zdrowotnej. – To poza systemem lekarzy rodzinnych, jest darmowe w lokalnej bibliotece, więc nie ma piętna związanego z korzystaniem z pomocy – mówi.

Jak SAD wygląda w codzienności

Rachel Dineen-Mabe, bibliotekarka z Skewen, opisuje, że objawy zaczynają się u niej około października. Czasem trudno jej wstać z łóżka, a nawet ubranie się wymaga ogromnego wysiłku – nie z braku chęci, lecz z poczucia fizycznej niemocy. Jak mówi, SAD to depresja „podniesiona na zupełnie nowy poziom”. Lampa, z której korzystała wcześniej, daje jej według niej poczucie odrobiny słońca w dniu, w którym inaczej nie byłoby go wcale.

Z kolei 26-letnia studentka z Cardiff zwraca uwagę, że zimą dochodzą terminy, egzaminy i praca, a do tego chęć życia towarzyskiego. Sama również używa lampy i zauważa poprawę nastroju.

Jak używać lampy i co jeszcze pomaga

Emily Van de Venter z Public Health Wales radzi, by korzystać z lampy około 20 minut rano, a w ciągu dnia zapewnić sobie jak najwięcej naturalnego światła. Według niej uczestnicy testów zgłaszali korzyści i chcieli dalej używać lamp, a dowodów na ich skuteczność przybywa.

Do tego dochodzą proste nawyki, które polecają rozmówczynie:

• wychodzenie na zewnątrz, nawet gdy jest trudno,
• rozmowy z ludźmi i mówienie o swoim samopoczuciu,
• przyjmowanie zaproszeń zamiast zostawania w domu „bo zimno i ciemno”,
• jasne, ciepłe oświetlenie w domu.

Co to oznacza dla Polski

Program dotyczy wyłącznie Wielkiej Brytanii i w Polsce nic podobnego na szerszą skalę nie działa – z tego, co wiadomo z materiału źródłowego, biblioteki nie oferują u nas takich zestawów. Problem jest jednak uniwersalny: w naszej szerokości geograficznej listopad i grudzień to czas bardzo krótkich dni, a spadek nastroju o tej porze roku zna wiele osób.

Lampy do światłoterapii są w Polsce dostępne w sklepach, ale warto pamiętać, że jesienna chandra nie zawsze jest tym samym co SAD. Jeśli objawy – przewlekłe zmęczenie, trudności z codziennym funkcjonowaniem, apatia – są nasilone i utrzymują się tygodniami, najlepiej porozmawiać z lekarzem rodzinnym lub psychologiem, zamiast liczyć wyłącznie na lampę. Przed zakupem urządzenia dobrze też skonsultować się ze specjalistą, zwłaszcza przy chorobach oczu lub przyjmowaniu leków wpływających na wrażliwość na światło.

Źródło: BBC News – „Free SAD lamps given out as disorder ‘makes it hard to do anything on darker days’”